Solec nad Wisłą

zwany

Solcem Sandomierskim

 

 

panorama Solca nad Wisłą 

fotografia ze zbiorów IS PAN w W-wie

 

 

 

 

  

 

Materiały żródłowe są bardzo skąpe jeżeli chodzi o historię Solca nad Wisłą. Najstarszym dokumentem jaki dotrwał do obecnych czasów, w której podaje się nazwę miejscowości Solec  jest bulla papieska z 1136 roku. Niestety nie jest pewne czy chodzi w tym przypadku właśnie o Solec nad Wisłą czy Solec Kujawski. Wiele opisów myli oba Solce. W opisie zamieszonym w pracy A. Chomickiego "herby miast i ziem Polskich" znajduje się opis herbu miasta Solec. I tutaj należy postawić pytanie którego Solca? Herb o którym pisze Chomicki nosi wszelkie znamiona że chodzi o herb miasta Solec Kujawski. Jest to herb piastów kujawskich z dodaniem litery S i daty 1325. Solec Kujawski został założony w 1325 roku, a miastem królewskim został w 1327 roku. Wszystko by się zgadzało, niesty nie tak do końca. W publikacji M. Gumowskiego "herby miast wielkopolskich" znajduje się dokładny opis herbu i pieczęci Solca Kujawskiego. Jest on zupełnie inny od opisu Chomickiego, herbem Solca Kujawskiego jest postać Św. Stanisława. Czy zatem A. Chomicki opisuje herb Solca nad Wisłą? Jest to wielce prawdopodobne. Tylko co ma wspolnego herb piastów kujawskich z Solcem nad Wisłą? Ma i to bardzo wiele. Król Władysław Łokietek pieczętował się herbem kujawskim - pół lew, pól orzeł. Na obrazie Matejki król W. Łokietek ma zapięty z prawej strony płasz spinką z herbem kujawskim. Ty samym herbem pieczętował się syn króla Władysława Kazimierz Wielki. Czyli Solec nad Wisłą  może mieć związek z wyżej wymienionym herbem kujawskim. W 1325 roku Król W. Łokietek przejmuje Solec nad Wisłą, zamieniając go za wieś Krzeszowice.

 

 

Od 1325 roku Solec wchodzi w skład dóbr królewskich. Prawdopodobnie staje się wtedy miastem królewskim i zostaje nadany mu herb właściciela.

         

tak wygląda herb z opisu A. Chomickiego

 

W 1412 roku Król Władysław Jagiełło nadaje przywilej na wolny wywóz soli z żup królewskich i sprzedaż jej w granicach królestwa.

W roku 1611 zostaje zbudowany most na Wiśle. 11 listopada tego samego roku Solec otrzymuje prawo do pobierania podatku mostowego.

W 1633 król Władysław IV nadaje przywilej zakazujący osiedlania się żydom i to na zawsze. 

       Zamek w Solcu został zbudowany około 1060 roku przez króla Bolesława Śmiałego*. Następnie odrestaurowany przez Króla Kazimierza Wielkiego. W latach 1615 – 1627 zamek został przebudowany z zamku obronnego na rezydencję przez księcia Krzysztofa Zbarskiego. 

Wygląd zamku według opisu z 1634 roku – od miasta zamek dzielił rów. Z zamkiem miasto połączone mostem dzielonym, wspartym na ceglanych filarach. Nad bramą w wierzy zegar był umieszczony. Łaźnia w zamku posiadała piec, obok pieca fontanna w kształcie smoka zrobiona, obłożona muszlami morskimi. Na dziedzińcu znajdował się ogród włoski.

W czasie wojny Polsko – Szwedzkiej w roku 1656, Solec  zostaje doszczętnie zniszczony przez Szwedów

Po tych wydarzeniach zamek już nigdy nie powrócił do dawnej świetności. Powoli zaczął popadać w ruinę.

 

 

ruiny zamku w 2018 roku

 

 

 

Pieczęć miejska 

 

 

pieczęć miasta Solca na dokumencie z 1703 roku 

dokument znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w W-wie

 

 

Pieczęć poddałem obróbce cyfrowej. W negatywie widoczny napis - WAN   OWNA  ANNO  705

 

        Dość ciekawa i zarazem zagadkowa jest treść pieczęci miejskiej. Przedstawia ona postać trzymającą w ręku włócznie zakończoną grotem o kształcie lilii. Napis na obrzeżu pieczęci jest następującej treści:

…………..OWNA WAN……... ANNO 705.

Można odczytać jako – Krokowna ( Krukówna ) Wanda anno 705. Po staropolsku znaczy to mniej więcej – Wanda córka Kraka.

Co oznacza cyfra 705?

Polski Herbarz **z 1578 roku podaje okres panowania królewny Wandy***  na rok 730 - 731. Od 731 roku w Polsce rządy sprawują Wojewodzi. Wiemy z zapisów że Wanda zmarła w młodym wieku. Znając datę jej śmierci możną przyjąć z dużym prawdopodobieństwem tezę, że data na pieczęci miasta Solca jest datą jej narodzin.

 

 

pieczęć królowej Rychezy 1025-1031r. ( encyklopedia staropolska Z.Glogera -1900)

 

Bardzo podobna pieczęcią pieczętowała dokumenty królowa Rycheza żona Mieszka II. W przypadku pieczęci  Solca można zauważyć że jest to pieczęć majestatyczna - postać władcy siędząca na tronie. Powszechnie uważa się że Wanda na pieczęci Solca trzyma w reku włócznie. Być może jest to błędna interpretacja odcisku pieczęci. To może być berło. W przypadku pieczęci królowej Rychezy opis jest nastepujący - królowa trzyma w ręku berło w kształcie lili. Podobieństwo w opisach jest dość duże. Można postawić śmiało tezę że Solec nad Wisłą pieczętuje się pieczęcią majestatyczną królowej Wandy. Być może królowa Wanda była założycielką Solca nad Wisłą

Wymaga to jednak badań i zaangażowania historyków i archeologów. Nauka potwierdza że Polska jest państwem o wiele starszym aniżeli podaje historia.

Wiele starych kronik wymienia Łysicę ( łysa góra ) i Kraków jako miejscowości znane w czasie panowania ojca Wandy czyli króla Kraka ****. Bliskość tych miejscowości może być zastanawiające i prowadzić do jakiegoś określonego domysłu. Bardzo stare miasta zawsze były lokowane blisko rzek, tak właśnie jak Solec, Sandomierz czy Kraków. Można przypuszczać że Solec może być o wiele starszy niż sądzi się powszechnie.

 

 

 

Królewna Wanda - rycina XVIw  ( Gniazdo Cnoty, B. Paprocki )

Postać Wandy z berłem w kształcie lilii.

 

              W 1939 roku Solec staje się dość ważnym punktem strategicznym dla Wojska Polskiego, ze względu na bliskość mostu na Wiśle w miejscowości Kamień. W maju 1939 roku na Wiśle zostaje zbudowany most drewniany. W pobliskim Kamieniu stacjonuje dowództwo WBP-M. Zgrupowaniem  dowodzi płk Stefan Rowecki - Grot, późniejszy dowódca AK.  

 

 

płk. Stefan Rowecki - dowódca Warszawskiej Brygady Pancerno - Motorowej.

W okresie okupacji Niemieckiej generał, dowódca Armi Krajowej.

Aresztowany i zamordowany przez Niemców w 1944r.

 

             Z Solca wysyłane są podjazdy rozpoznawcze w kierunku Lipska, Iłży, Tarłowa. Niemcy zajmują Solec w dniu 13 września 1939 roku. Samego mostu nie udaje się im zdobyć, w czasie odwrotu żołnierze WP wysadzają dwa przęsła i palą resztę mostu

 

 

 

 

 

*      informacja niepewna, brak źródeł  

**   Gniazdo Cnoty - B. Paprocki 1578

***  Wanda - w kronikach wystepuje jako Wenda. Wandalici, Wandalowie nazwa Polaków używana przez kronikarzy Niemieckich.

**** Krak - w kronikach wystepuje jako Gracchus, Grachus, Krak,Kruk, Krok. Gracchus to imię Rzymskie, właściwie jest to przydomek ( przezwisko ) a oznacza - kawkę lub kruka

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Opracowanie - W. Pietzkiewicz 2016

 

_________________________________

materiały źródłowe

 

Kronika Lehitow i Polaków - Godzisław Baszko XIIIw 

Kronika Polska - Dzierswa XIIw

Gniazdo cnoty, skąd herby rycerstwa polskiego - Paprocki Bartosz 1578

Roczniki - Jan Długosz XVw

Dekanat Iłżecki- ks. Jan Wiśniewski

Encyklopedia Staropolska - Zygmunt Gloger

Antoni Chomicki - Herby miast i ziem Polskich 1939

Franciszek Piekosiński - Pieczęcie Polskie 1936

Żołnierz Polski w kampani wrześniowej - 1940r

relacja mjr. K. Kułagowskiego 

Copyright by histpol.pl - 2019