wieś Wola Śląska ( Krzywda )

Legenda i Fakty


 


              Wieś Wola Śląska inaczej zwana Krzywdą (obecnie Śląsko ) leży położona, około 3 km na południowy zachód od Lipska.

Jak głosi legenda przekazywana z pokolenia na pokolenie, w okolicy tej wsi miał się stoczyć bój w okresie " Potopu Szwedzkiego" . Miało zostać zabitych około 60 bądź 600 żołnierzy szwedzkich wraz z dowódcą. Miejsce to upamiętniać ma przydrożna figurka na wzgórzu. Miejsce to nazywane jest przez mieszkańców wsi  "szwedzkim cmentarzem" Sama nazwa wsi ma pochodzić od tego, że szwedzkim żołnierzom, stała się ogromna krzywda w okolicy. Czy jest to tylko legenda czy właściwie pod wsią Krzywdą doszło do walk polsko - szwedzkich?

 Analizując źródła historyczne wiadomym jest że wieś pierwotnie nosiła nazwę – Wola Śląska. Na mapach z pierwszej połowy XVIII w. we wsi Krzywda zaznaczona jest przy trakcie karczma. Co świadczy że był to dość uczęszczany trakt. Rankiem 4 kwietnia 1656 roku polska konnica pod dowództwem Stefana Czarneckiego wyruszyła z Sandomierza w kierunku Zwolenia, by zagrodzić drogę wojskom szwedzkim kierującym się z Warszawy na Sandomierz. Idącym z pomocą dla osaczonego w widłach Wisły i Sanu na południe od Sandomierza , króla szwedzkiego Karola Gustawa. Polska konnica drogę z Sandomierza do Zwolenia pokonała w trzy dni. Na trasie przejazdu wojsk Czarneckiego znajdowała się wieś Krzywda. Przez tą wieś przechodzi najstarszy trakt ze Zwolenia w kierunku Sandomierza. Jest więc możliwe że w okolicy wsi Krzywda, jazda Czarneckiego natknęła się na jakiś mały oddział Szwedzki i został on przez Polaków rozbity. Siły Czarneckiego liczyły około 6000 żołnierzy . 7 kwietnia 1656 roku pod Warką doszło do bitwy, gdzie wojska Czarneckiego rozgromiły wojsko szwedzkie pod dowództwem Fryderyka Badeńskiego. Czy rozbicie jakiegoś oddziału szwedzkiego pod wsią , było by powodem by zmieniać nazwę? Rozbicie wojska nieprzyjaciela było raczej sukcesem aniżeli krzywdą. Co zatem wydarzyło się że wieś zmieniła nazwę?

 

przydrożna  kapliczka we wsi Krzywda 

 

     Z pomocą przy wyjaśnieniu przyszły publikacje historyczne z początku XIX wieku, opracowania naukowe, jak również mapy archiwalne. Najbardziej pomocna okazała się praca naukowa na temat zniszczeń w czasie wojny polsko – szwedzkiej w powiecie radomskim  Dariusza Kupisza, zamieszczona w kwartalniku Radomskiego Towarzystwa Naukowego w 1992 roku. Jak wynika z tej pracy największych zniszczeń nasza okolica doświadczyłanie w czasie wojny Polsko - Szwedzkiej a  podczas najazdu wojsk Jerzego Rakoczego i Kozaków  w 1657 roku. Lipsko i wieś Wola Śląska ( Krzywda ) znalazło się na trasie przemarszu tych wojsk . Wojska Węgierskie i Kozackie pozostawiały po sobie tylko zgliszcza i mogiły pomordowanych mieszkańców. Dopuszczano się nawet rabunku mogił cmentarnych. W czasie tego najazdu spłonął zamek w Iłży. Folwark królewski we wsi Słuszczyn został praktycznie zmieciony z powierzchni ziemi. Taki sam los spotkał folwark we wsi Dziurków. Podobny los spotkał wieś Wola Solecka*. Spłonęło wiele młynów w okolicy jak w Dziurkowie i Zęborzynie. W całym powiecie radomskim pozostała tylko jedna karczma , z 26 które były przed wojną. W pracy jednak nie ma żadnej wzmianki o Lipsku i okolicznych wsiach w kierunku południowym. Informacje jakie zostały w niej zawarte, maja podstawę w postaci dokumentów z lustracji dóbr królewskich z roku 1661. Dokumenty znajdują się w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie .

Dlaczego nie uwzględniono Lipska i okolic?

Powód może być tylko jeden, Lipsko i kilka okolicznych wsi były terenem prywatnym Oleśnickich, nie wchodziły w skład dóbr królewskich. Dobra królewskie to Iłża, Zwoleń, Solec i wsie należące do tych starostw. Na podstawie powyższych danych zawartych w pracy można przypuszczać że zniszczenia nie ominęły również Lipska i wsi należące do Oleśnickich, jak Daniszów , Wola Śląska ( Krzywda ), Lipa Miklas i inne. Co tak właściwie wydarzyło się we wsi Wola Śląska, dlaczego wieś zmieniła nazwę na Krzywda? O tym że nastąpiła zmiana nazwy wsi,  wiemy ze spisanych praw miejskich Lipska w 1612 roku. Słowo „ krzywda” może oznaczać tylko jedno – nieszczęście . Wieś w czasie wojny polsko – szwedzkiej leżała przy trakcie Zwoleń – Sandomierz. Czyli na dość ważnym trakcie. We wsi znajdowała się karczma o nazwie „Zielona”. Wojska Rakoczego i Zdanowicza maszerowały na Solec i Sandomierz. Wieś znalazła się na drodze marszu nieprzyjacielskiej armii. Można przyjąć zatem najbardziej wiarygodna tezę, że wieś Wola Śląska została doszczętnie zniszczona a jej mieszkańcy wymordowani, podobnie jak stało się z folwarkiem w Słuszczynie. Miejscem spoczynku stała się mogiła zbiorowa, przy której postawiono upamiętniającą figurkę. Na szczycie tej figurki znajduje się postać „Jezusa frasobliwego”. Z całą pewnością w taki sposób nie upamiętniono by miejsca spoczynku wroga jakim był żołnierz szwedzki , węgierski bądź kozacki. Ten fakt przemawia że jest to mogiła Polska. Kolejnym faktem który potwierdza że wieś została zniszczona, jest to że zniszczona została również karczma w tej wsi ( w całym radomskim, ocalała tylko karczma we wsi Jedlnia ). Podobne dwie mogiły ( przypominające kopce, kurhany), znajdowały się w okolicy wsi Wola Solecka. Jak opisuje ks. J. Wiśniewski w Dekanacie Iłżeckim z 1911 roku, również one pochodziły z okresu wojny polsko – szwedzkiej. Z całą pewnością sprawa wsi Krzywda , powinna znaleźć dalszy epilog w badaniach naukowych. A nawet w badaniach sprowadzonych do ekshumacji szczątków, znajdujących się w mogile.


 * podobne mogiły zbiorowe ( kopce) z tego okresu znajdowały się w okolicy wsi Wola Solecka .


 


 


 

opracowanie

W. Pietrzkiewicz - 2010


 

_____________________________________
 

materiały źródłowe

ks F. Siarczyński – Opis powiatu Radomskiego – Warszawa 1847

ks J. Wiśniewski – Dekanat Iłżecki – Radom 1911

ks j. Wiśniewski – Dekanat Radomski – Radom 1911

Dariusz Kupisz - Zniszczenia wojenne wsi królewskich …. 1655 – 1660 - Radomskie Towarzystwo Naukowe , biuletyn tom XXIX – Radom 1992

Mapy – Reymann 1806 – 1908, Mapa Królestwa Polskiego 1839 ( Kwatermistrzowska )

relacje miejscowej ludności

Copyright by histpol.pl - 2019